Nieuwe medezeggenschap met deep democracy

De medezeggenschap in Nederland is in beweging. Er zijn nieuwe visies op organiseren, zoals zelforganisatie, lean en agile. Ook medezeggenschapsorganen zijn op zoek naar nieuw elan. Zo wordt er wegens lang openstaande vacatures en imagoproblemen gezocht naar en geëxperimenteerd met nieuwe vormen van medezeggenschap.

Coby Franken – SBI Formaat

Vier trends

Er zijn grofweg vier trends te onderscheiden:

  1. Wind in de zeilen
    Strategisch, slagvaardig in dialoog met de bestuurder.
  2. Poten in de modder
    Actieve aanpak wat betreft de achterbancommunicatie. Denk aan ambassadeurs, klankborden en digitale platforms.
  3. Handen op de rug
    Niet zelf doen, maar zorgen dat medewerkers meedoen met bijvoorbeeld een regiegroep of proces-OR.
  4. Medewerkers doen het zelf
    Geen formele OR, maar een alternatief. Hierbij is er onderscheid tussen juridisch geborgde vormen (sociocratie) en de vormen die zich buiten de kaders van de WOR bevinden. Daarbij is er geen juridische borging van de medezeggenschap.

Kwaliteit, verbinding en tegenspraak

Belangrijk bij alle nieuwe vormen is om de bedoeling van de medezeggenschap goed te borgen. Daarbij gaat het ons inziens om drie belangrijke bedoelingen: de kwaliteit van en invloed op besluitvorming; de verbinding binnen de organisatie en onafhankelijke kritische tegenspraak.

Deep Democracy is een gedachtegoed en methodiek met diverse tools die goed aansluit op alle trends en ook voldoet aan de bedoeling van de medezeggenschap.

Wat is deep democracy eigenlijk?

Deep democracy is een methodiek die bijdraagt aan gedragen besluitvorming, verbinding en gelijkwaardige relaties. Deep democracy is een andere manier van kijken naar communicatie en besluitvorming binnen groepen. De Amerikaanse psycholoog en fysicus Arnold Mindell introduceerde de term deep democracy, waarbij hij doelde op het besef dat positieve en duurzame verandering alleen ontstaat als we naast feiten en cijfers ook onze diepste emoties meenemen in onze overwegingen. Deep democracy is in de jaren negentig praktisch en concreet toepasbaar gemaakt door het echtpaar Myrna en Greg Lewis in de tijd na de afschaffing van de apartheid. Grote groepen werknemers moesten in een context van heftige spanning in de onderlinge verhouding komen tot werkbare besluiten. In deze context zijn technieken en gespreksmodellen ontwikkeld die deep democracy zeer toegankelijk en bruikbaar maken.

Deep democracy draagt bij aan de bedoeling van de medezeggenschap waarbij goede besluiten worden genomen, alle stemmen tellen en ook de minderheid wordt gehoord. Het is praktisch goed toepasbaar met aansprekende tools en technieken zoals het stappenplan voor besluitvorming, het gesprek op voeten en het niet gevoerde gesprek.

Kwaliteit van en invloed op besluitvorming met het stappenplan

Met de vier stappen voor besluitvorming verzamel je invalshoeken (beeldvorming), en ga je actief op zoek naar een alternatief (heeft iemand nog een heel ander idee?) en voeg je de wijsheid van de minderheid toe aan het meerderheidsbesluit. Dat maakt dat er veel meer ruimte is voor een afwijkend standpunt. Dit kan je binnen de OR goed gebruiken, maar het is nog beter als belangrijke besluiten binnen de organisatie worden genomen met meenemen van alle invalshoeken en de wijsheid van de minderheid. Dit draagt bij aan de bedoeling van de medezeggenschap.

Verbinding met alle medewerkers met het gesprek op voeten

Gesprekken op voeten zijn gesprekken waarbij je laat zien wat je vindt door ergens letterlijk achter te gaan staan. Deze gesprekken zijn leuk om te doen en geven direct een beeld van hoe er wordt gedacht. Bovendien ‘praat’ iedereen mee zonder dat je meteen je stem letterlijk hoeft te laten horen. Heel prettig als je niet zo’n haantje de voorste bent. Een ideale methode voor grote groepen. Er is inmiddels ervaring opgedaan met groepen van 10 tot 150 mensen. Het is heel bruikbaar voor grote achterbanraadplegingen. Dus voor zowel de OR die experimenteert met alternatieve vormen van achterbancontact als organisaties die medewerkersparticipatie willen versterken is dit een hele praktische en aansprekende methode.

Onafhankelijke tegenspraak met het ‘niet gevoerde gesprek’

De spelregels van het zogeheten ‘niet gevoerde gesprek’  zijn dat je ten eerste alles eerlijk moet zeggen en ten tweede mag je ‘pijlen gooien’. Dat wil zeggen: emoties mogen er zijn en conflicten ook en het mag ook ‘raken’. Deze spelregels helpen enorm om onderstromen bespreekbaar te krijgen en daarmee te bevorderen dat tegenspraak er mag zijn en wordt gehoord. Het helpt ook als er iets speelt in de onderlinge verhoudingen rond thema’s als samenwerking en vertrouwen. Gebruik het bij vastgelopen overlegsituaties tussen ondernemingsraad, raad van bestuur en management. Hiermee wordt de positie van de OR als onafhankelijke en kritische tegenspreker goed versterkt.

SBI Formaat geeft tijdens OR Live drie workshops, waaronder Deep democracy: zeggen wat gezegd moet worden. Bekijk hier het hele workshopprogramma.